Những khó khăn của nền kinh tế trong 2 năm qua đã ảnh hưởng mạnh đến hoạt động của các cơ quan báo chí. Với những tờ báo kinh tế ngành, khó khăn còn nhân lên gấp bội do đối tượng độc giả hạn hẹp. Ông Phạm Văn Hoành - Tổng biên tập Thời báo Tài chính đã chia sẻ như vậy khi trao đổi với Thời báo Ngân hàng. Ông Phạm Văn Hoành Những khó khăn của nền kinh tế trong mấy năm qua tác động thế nào đến hoạt động báo chí nói chung và với các tờ báo kinh tế ngành nói riêng, thưa ông? Những khó khăn của nền kinh tế ch play trong thời gian qua đã tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội, tác động đến mọi ngành, mọi lĩnh vực, trong đó có báo chí. Đó là thực tiễn mà tất cả những người làm báo đều có thể dễ dàng nhận thấy. Biểu hiện rõ nhất là số lượng phát hành, doanh thu quảng cáo đều giảm rất mạnh, nguồn thu từ hoạt động báo chí ngày càng hạn hẹp. Với các tờ báo kinh tế ngành thì khó khăn lại càng nhân lên gấp bội. Bởi đây là những tờ báo chuyên ngành, thậm chí là những chuyên ngành hẹp do vậy những thông tin của các tờ báo này tự thân nó đã phải kén chọn độc giả. Hay nói các khác độc giả cũng không hoàn toàn dễ dàng trong việc tiếp cận thông tin từ những tờ báo chuyên ngành này. Đó vừa là lợi thế nhưng cũng đồng thời là những khó khăn đối với những cơ quan báo chí chuyên ngành kinh tế hiện nay. Cũng chính bởi vậy nên hiện nay các tờ báo kinh tế ngành chỉ tự chủ được một phần kinh phí hoạt động. Tất nhiên có báo tự chủ được nhiều, có báo tự chủ được ít, song nhìn chung, hầu như các báo chí của các bộ ngành không thể tự chủ được hoàn toàn. Bởi vậy sự hỗ trợ của các cơ quan chủ quản là hết sức quan trọng để các tờ báo ngành có thể yên tâm làm nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến đường lối chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, của bộ ngành mình, nhằm định hướng dư luận, tạo sự đồng thuận của xã hội, qua đó giúp bộ ngành hoàn thành nhiệm vụ chính trị mà Đảng và Nhà nước giao. Ông có thể nói rõ hơn về những cái khó của báo ngành? Do đặc thù là công cụ tuyên truyền của một bộ, ngành nào đó nên thông tin về hoạt động của bộ, ngành đó luôn chiếm một phần khá lớn trên các tờ báo ngành. Có nghĩa phạm vi thông tin không thể rộng như các cơ quan báo chí khác. Với các báo kinh tế ngành, thông tin còn "khô khan" hơn và không phải ai đọc cũng hiểu nên càng kém hấp dẫn đối với độc giả. Trong khi đó, bạn đọc, nhất là bạn đọc trong ngành lại luôn muồn tìm kiếm những thông tin rộng hơn, đa dạng, phong phú hơn ngoài nội dung thông tin chuyên ngành vốn là thông tin chủ đạo của tờ báo. Nhưng rõ ràng, chúng ta là cơ quan ngôn luận của một bộ, ngành thì nhiệm vụ chính của cơ quan báo chí là tuyên truyền chủ trương, chính sách, giải thích chế độ, quy định của pháp luật, cổ vũ động viên người tốt, việc tốt... để tạo sự đồng thuận của dư luận xã hội, qua đó giúp cho bộ, ngành hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Chính điều đó cũng đã buộc các cơ quan báo chí của các bộ ngành không thể thỏa mãn được tất cả nhu cầu của bạn đọc. Đây cũng là một trong những cái khó của các tờ báo chuyên ngành. Nói như vậy, có vẻ như đang có sự mâu thuẫn giữa việc phải vươn lên để tự chủ, giảm dần sự hỗ trợ của bộ chủ quản, của ngân sách nhà nước, với việc chúng ta phải thực hiện nhiệm vụ chính trị theo tôn chỉ mục đích của tờ báo, theo định hướng tư tưởng của Đảng, Nhà nước, định hướng của bộ ngành chúng ta. Tuy nhiên, theo tôi, nhiệm vụ then chốt số một của các cơ quan báo chí ngành là thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, phản ánh mọi mặt hoạt động và kết quả hoạt động của bộ, ngành mình ra công chúng và xã hội một cách chính thống, chặt chẽ và chính xác để công chúng có cái nhìn toàn diện, khách quan, từ đó tạo sự đồng thuận của xã hội trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chính trị của bộ, ngành mình. Thế nhưng, như tôi đã nói, để các cơ quan báo chí ngành làm tốt được việc này, ngoài sự nỗ lực cố gắng của cơ quan báo chí thì sự quan tâm chỉ đạo, giúp đỡ, đầu tư cơ sở vật chất của các cơ quan chủ quản đóng vai trò quyết định. Không chỉ những khó khăn của nền kinh tế mà hiện các tờ báo giấy phải chịu những áp lực cạnh tranh rất lớn của các báo mạng, thậm chí là các trang thông tin điện tử, thưa ông? Đúng như vậy. Việc phải cạnh tranh với các tờ báo điện tử đã đành, nhưng vấn đề tôi muốn nói ở đây là các cơ quan báo chí được cấp phép đàng hoàng, hoạt động theo đúng quy định của pháp luật đang phải cạnh tranh gay gắt với một số các trang mạng núp dưới chiêu bài "báo chí". Những trang mạng này không phải là cơ quan báo chí nhưng hoạt động ngang nhiên như một cơ quan báo chí, có cả phóng viên tham dự các sự kiện. Song đa phần những thông tin của các trang mạng này chỉ là nhặt nhạnh, xào xáo lại từ các tờ báo chính thống. Điều nguy hiểm là những trang mạng này thường xào xáo lại theo hướng giật gân, câu khách để thu hút độc giả... Từ đó khiến cho cách nhìn nhận, đánh giá của xã hội về hoạt động báo chí bị méo mó, sai lệch rất nhiều; không chỉ gây khó khăn cho các cơ quan báo chí mà ở chừng mực nào đó còn gây khó khăn cho cả các cơ quan lãnh đạo, quản lý báo chí trong việc định hướng dư luận, định hướng tư tưởng. Đây không chỉ là câu chuyện riêng của bất kỳ một cơ quan báo chí chính thống nào mà nó đã trở thành một vấn đề khá nhức nhối trong đời sống báo chí hiện nay. Tại nhiều cuộc giao ban báo chí của Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin - Truyền thông, Hội Nhà báo Việt Nam, những vấn đề nhức nhối này đã được lãnh đạo các cơ quan báo chí đặt ra, thậm chí đặt ra một cách gay gắt. Mặc dù hiện chúng ta đã có quy định về hoạt động của các trang mạng. Tuy nhiên, công tác kiểm tra tai bo go tieng viet cho android, kiểm soát còn nhiều bất cập. Vì vậy các cơ quan quản lý cần phải vào cuộc quyết liệt hơn nữa để tránh những hậu quả xấu có thể xảy ra do tình trạng hoạt động “núp bóng” báo chí của các trang mạng này gây nên. Bên cạnh đó, tôi cho rằng bản thân các cơ quan báo chí chính thống của chúng ta cũng phải có thái độ rõ ràng đối với hoạt động của các trang mạng; phải kiên quyết để "cắt nguồn" tin của những trang mạng này. Chẳng hạn như Thời báo Tài chính, hiện nay chúng tôi không cho phép một số trang mạng được lấy lại thông tin trên Thời báo Tài chính nếu không được đồng ý bằng văn bản. Đó cũng là cách hạn chế tác động tiêu cực của các trang mạng trong đời sống báo chí hiện nay. Như ông đã nói, tuyên truyền là nhiệm vụ chính trị cao nhất của các tờ báo ngành. Thế nhưng để tuyên truyền được tốt, "vùng phủ sóng" phải rộng. Muốn vậy, tờ báo phải có đội ngũ phóng viên, biên tập viên giỏi. Song điều này là không dễ với các tờ báo ngành với mức kinh phí khá hạn hẹp. Đây đang là một vòng luẩn quẩn, thưa ông? Tôi hay ví câu chuyện này khó như việc xác định “quả trứng có trước hay con gà có trước”. Hiện các cơ quan báo chí rất vất vả để xử lý một thực tiễn là làm sao để nâng cao chất lượng của tờ báo, hoàn thành được nhiệm vụ chính trị, thu hút được bạn đọc nhưng lại phải có được nguồn thu để đầu tư cho tờ báo phát triển, nâng cao đời sống cho cán bộ, phóng viên. Logic thông thường là muốn nâng cao chất lượng của tờ báo, thu hút được bạn đọc thì điều đầu tiên là chúng ta phải có những thông tin tốt, những thông tin hay, thông tin hấp dẫn, thông tin mới, thông tin phù hợp với nhu cầu của bạn đọc. Mà muốn có được những thông tin hay, chúng ta phải có những con người giỏi, những phóng viên giỏi, những biên tập viên sắc sảo. Muốn có những phóng viên giỏi, những biên tập viên sắc sảo, hoạt bát, năng động thì chúng ta phải có những đãi ngộ xứng đáng với họ. Đây là một nguyên tắc sòng phẳng trong bất cứ lĩnh vực nào chứ không riêng đối với báo chí. Doanh nghiệp muốn giữ người tài phải bằng chế độ đãi ngộ, các địa phương chiêu mộ người tài cũng phải bằng chính sách đãi ngộ, báo chí của chúng ta chắc cũng không nằm ngoài cách thức đó. Cái gốc vẫn là vấn đề kinh tế báo chí, vẫn là nguồn lực ở đâu? Theo quan điểm cá nhân tôi, trong điều kiện khó khăn, cạnh tranh gay gắt như hiện nay, bản thân mỗi cơ quan báo chí phải tìm cách để thích nghi với điều kiện hoàn cảnh thực tiễn, mà trước hết là phải cơ cấu sắp xếp lại tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiệu quả. Đồng thời chúng ta phải tích cực khai thác nguồn thu từ hoạt động báo chí như mở rộng phạm vi phát hành, tăng cường khai thác quảng cáo, tuyên truyền, đẩy mạnh các hoạt động phụ trợ... và phải triệt để tiết kiệm trong chi tiêu. Ở một khía cạnh khác, các cơ quan báo chí phải thực hiện nhiệm vụ chính là tuyên truyền, là định hướng dư luận, là phản biện xã hội, là phân tích bình luận chính sách… thông qua hoạt động của mình, tạo sự đồng thuận của xã hội để nhân dân đồng tình ủng hộ, giúp đỡ bộ, ngành mình hoàn thành nhiệm vụ. Những hiệu quả mà báo chí mang lại thông qua hoạt động tuyên truyền thật khó có thể cân đong đo đếm bằng tiền. Một chủ trương, một chính sách ban hành nếu được tuyên truyền tốt sẽ đi vào cuộc sống, đạt được hiệu quả cao và ngược lại. Ở đây tôi muốn nói để giúp các cơ quan báo chí của các bộ, ngành vượt qua khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao thì ngoài sự cố gắng, nỗ lực của bản thân các cơ quan báo chí, thì sự hỗ trợ một phần kinh phí của cơ quan chủ quản là vô cùng quan trọng và có ý nghĩa quyết định. Hiện nay một số tờ báo giấy thu hẹp lượng phát hành, thậm chí bỏ bớt ấn phẩm không hiệu quả. Phải chăng đó cũng là cách để tiết giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động, thưa ông? Đương nhiên là như vậy. Như Thời báo Tài chính trước đây có ấn phẩm tiếng Anh, có ấn phẩm cuối tháng nhưng trong điều kiện khó khăn và xét thấy cả hai ấn phẩm này hoạt động không mấy hiệu quả, nên chúng tôi đã giải thể cả 2 ấn phẩm trên để giảm bớt gánh nặng về chi tiêu tài chính đi. Bên cạnh đó, do báo điện tử đang có lợi thế hơn nhiều so với báo in do nó không phải chịu ảnh hưởng bởi điều kiện không gian và thời gian nên có thể chuyển tải thông tin nhanh nhất, phạm vi phủ sóng rộng lớn nhất. Hơn nữa, báo điện tử còn là tổng hợp của mọi loại hình báo chí truyền thống như: báo viết, báo hình, báo nói nên lợi thế càng lớn. Trên thực tế hiện đã có một lượng độc giả không nhỏ, nhất là giới trẻ chuyển sang với loại hình báo chí này, nhất là khi công nghệ thông tin di động ngày càng phát triển và phổ cập như hiện nay. Bởi vậy, nhiều cơ quan báo chí phải tính đến chuyện xây dựng tờ báo điện tử và khi có báo điện tử rồi sẽ giảm dần lượng báo in phát hành. Đây cũng là một trong những giải pháp có thể lựa chọn để giảm bớt khó khăn hiện nay. Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông! Theo điều tra về các xu hướng báo chí thế giới hàng năm vừa được Hiệp hội Báo chí và Các nhà xuất bản tin tức (WAN-IFRA) công bố ngày 9/6 mới đây, số lượng báo in phát hành trên toàn cầu năm 2013 tăng 2% so với năm trước đó nhưng lại giảm 5% sau 5 năm. Khoảng 2,5 tỷ người trên thế giới đọc báo in và 800 triệu người đọc báo điện tử. Số lượng báo in phát hành có xu hướng tiếp tục tăng ở những quốc gia mà tầng lớp trung lưu chiếm đa số và sự phổ biến của Internet băng thông rộng còn tương đối thấp; trong khi tại những thị trường phát triển, nơi người đọc chuyển dần từ báo in sang báo điện tử, con số này sẽ giảm xuống. Cũng theo kết qua khảo sát, quảng cáo trên báo in toàn cầu giảm 6% trong năm 2013 so với năm trước đó và giảm 13% sau 5 năm. Quảng cáo trên các trang báo điện tử tăng 11% trong năm 2013 và 47% trong vòng 5 năm, nhưng vẫn chỉ là một phần nhỏ so với quảng cáo trên mạng Internet. Đa phần lợi nhuận quảng cáo trên Internet chỉ rơi vào tay một số công ty, và công ty thu lợi lớn nhất từ quảng tai we chat cho dien thoai cáo là Google. Quảng cáo trên báo điện tử tiếp tục phát triển nhưng chỉ chiếm một phần nhỏ tổng doanh thu từ báo chí. Trên toàn cầu, 93% doanh thu của báo chí tới từ báo in. Tổng doanh thu từ báo in toàn cầu tăng đều qua các năm và đạt 163 tỷ USD năm 2013, tuy nhiên con số này thấp hơn so với doanh thu 187 tỷ USD năm 2008. Báo điện tử có thu phí tăng 60% năm 2013 và tăng hơn 200% trong 5 năm. Vũ Minhthực hiện
